Χωρικές αναλύσεις σε επίπεδο μεμονωμένων κυττάρων αποκαλύπτουν νέες ενδείξεις για την αστάθεια των πλακών και τον κίνδυνο εγκεφαλικού
Οι αθηρωματικές πλάκες στις καρωτίδες αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες εγκεφαλικού επεισοδίου. Το γιατί ορισμένες πλάκες παραμένουν σταθερές, ενώ άλλες διαρήγνυνται αιφνίδια, δεν έχει μέχρι σήμερα αποσαφηνιστεί πλήρως.
Μια διεθνής ερευνητική ομάδα, με καθοριστική συμμετοχή του Γερμανικού Κέντρου Καρδιαγγειακής Έρευνας (DZHK), μελέτησε πλέον την κυτταρική και μοριακή αρχιτεκτονική αυτών των πλακών με υψηλή χωρική ανάλυση.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο “Nature Communications”, πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση της Jessica Pauli και του Lars Maegdefessel από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο Μονάχου, οι οποίοι είναι επίσης μέλη του DZHK.
Συνδυάζει bulk και single-cell RNA-sequencing με χωρική μεταγραφωμική. Αναλύθηκαν πρώιμες και προχωρημένες βλάβες από την ίδια καρωτίδα ασθενών που υποβλήθηκαν σε καρωτιδική ενδαρτηρεκτομή. Ο συγκεκριμένος σχεδιασμός επιτρέπει ιδιαίτερα αξιόπιστα συμπεράσματα για την εξέλιξη των πλακών.
Διαφορετικοί τύποι πλακών με χαρακτηριστική κυτταρική κατανομή
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αθηρωματικές πλάκες δεν αποτελούν ομοιογενείς δομές. Αντίθετα, μπορούν να ταξινομηθούν σε διαφορετικούς τύπους με βάση τη μορφολογία και τη σύνθεση των κυττάρων τους. Καθοριστικής σημασίας δεν είναι μόνο ποια είδη κυττάρων υπάρχουν, αλλά και η ακριβής θέση τους στο εσωτερικό της πλάκας.
Ιδιαίτερα εμφανής ήταν η χωρική οργάνωση διαφορετικών καταστάσεων μακροφάγων. Τα ανοσοκύτταρα αυτά κατανέμονται σε χαρακτηριστικές ζώνες, όπως κοντά στον αυλό του αγγείου, στην ινώδη κάψα ή στον νεκρωτικό πυρήνα.
Τα ευρήματα υποδηλώνουν λειτουργικές διαφορές και τοπικές μεταβάσεις μεταξύ φλεγμονωδών και λιπιδιοεπεξεργαστικών μακροφάγων σε περιοχές κρίσιμες για την αστάθεια της πλάκας.
Επιπλέον, περιγράφηκαν νέες καταστάσεις λείων μυϊκών κυττάρων των αγγείων, καθώς και στενή χωρική γειτνίαση –ιδίως– μεταξύ μακροφάγων και ενδοθηλιακών κυττάρων σε βαθύτερα στρώματα της πλάκας.
Σημασία για την πρόληψη και τη μεταφραστική έρευνα στο DZHK
Πέρα από την κυτταρική αρχιτεκτονική, η μελέτη έλαβε υπόψη και κλινικούς παράγοντες κινδύνου. Διαπιστώθηκε ότι το κάπνισμα συνδέεται με συγκεκριμένες μεταβολές στη γονιδιακή δραστηριότητα και την κατανομή των κυττάρων εντός των πλακών, γεγονός που υποδηλώνει άμεσες επιδράσεις στο αγγειακό τοίχωμα.
Η εργασία παρέχει μια λεπτομερή εικόνα αναφοράς της κυτταρικής μικροπεριβάλλουσας των ανθρώπινων αθηρωματικών πλακών. Τα ευρήματα αυτά αποτελούν σημαντική βάση για την ανάπτυξη νέων δεικτών που θα επιτρέπουν την αναγνώριση ασταθών πλακών, καθώς και για στοχευμένες προληπτικές και θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Με τον τρόπο αυτό, η μελέτη συμβάλλει ουσιαστικά στη μεταφραστική καρδιαγγειακή έρευνα του DZHK, με στόχο την καλύτερη πρόβλεψη και πρόληψη εγκεφαλικών και εμφραγμάτων στο μέλλον.
Πηγές:
Γερμανικό Κέντρο Καρδιαγγειακής Έρευνας, https://www.iatronet.gr/article/137563/pos-einai-organomena-ta-kyttara-stis-athhromatikes-plakes-ths-karotidas
