Η αλήθεια πίσω από τις ψευδαισθήσεις που μας κρατούν δέσμιους στο κάπνισμα.
Το κάπνισμα παραμένει η κυριότερη αιτία πρόληψης θανάτων παγκοσμίως, ευθύνεται για πάνω από 8 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (εκ των οποίων 1,2 εκατομμύρια αφορούν μη καπνιστές που εκτίθενται σε παθητικό καπνό). Στην Ελλάδα, περίπου το 22% όλων των θανάτων αποδίδεται στο κάπνισμα, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Παρ’ όλα αυτά, γύρω του έχουν δημιουργηθεί πολλοί μύθοι που συχνά χρησιμοποιούνται ως δικαιολογίες για τη διατήρηση της συνήθειας ή καλλιεργούν ψευδαισθήσεις ασφάλειας.
Η επιστημονική αλήθεια είναι ξεκάθαρη: δεν υπάρχει ασφαλής μορφή καπνού. Η αποδόμηση αυτών των μύθων είναι κρίσιμο βήμα για την προστασία της υγείας μας και την ενδυνάμωση της κοινωνίας απέναντι στον εθισμό.
ΜΥΘΟΣ: «Το κάπνισμα με ηρεμεί και με βοηθά στο άγχος»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Είναι αλήθεια πως οι περισσότεροι καπνιστές αισθάνονται ότι χαλαρώνουν όταν καπνίζουν. Αυτή η αίσθηση χαλάρωσης είναι προσωρινή. Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλος του χρόνιου καπνιστή προσαρμόζεται στη λήψη της νικοτίνης ώστε τα επίπεδα της ντοπαμίνης (ο νευρομεταβιβαστής της…ευτυχίας) να είναι φυσιολογικά όταν καπνίζει. Όταν δεν καπνίζει τα επίπεδα της ντοπαμίνης μειώνονται ραγδαία, προκαλώντας άγχος και νευρικότητα. Ουσιαστικά λοιπόν ο καπνιστής ανάβοντας τσιγάρο απαλλάσσεται από το άγχος που του προκάλεσε το στερητικό σύνδρομο της ίδιας της νικοτίνης!
ΜΥΘΟΣ: «Καπνίζω χρόνια, η ζημιά έχει ήδη γίνει»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Ποτέ δεν είναι αργά. Τα οφέλη της διακοπής του καπνίσματος ξεκινούν τη μέρα της διακοπής . Η διακοπή του καπνίσματος σε οποιαδήποτε ηλικία φέρνει οφέλη για την υγεία.
Σε 20 λεπτά: βελτιώνεται η κυκλοφορία του αίματος. Η αρτηριακή πίεση και οι σφυγμοί επανέρχονται στο κανονικό.
Μέσα σε ένα χρόνο, ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής θα μειωθεί κατά 50%
Μετά από 2-5 χρόνια, το ρίσκο για εγκεφαλικά αγγειακά επεισόδια είναι ίδιο με του μη καπνιστή.
Σε δέκα χρόνια από τη διακοπή, το ρίσκο του καρκίνου του πνεύμονα μειώνεται στο μισό.
ΜΥΘΟΣ: «Καπνίζω λίγο, δεν μου κάνει κακό»
Η πραγματικότητα: Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας δεν υπάρχει όριο ασφαλείας ως προς την ημερήσια χρήση καπνού. Ισχύει ο νόμος «όλον ή ουδέν»:
Ο κίνδυνος για συνολική θνητότητα, στεφανιαία νόσο, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και τους καρκίνους που αποδίδονται στο κάπνισμα ελαττώνεται σημαντικά για όσους διακόπτουν εντελώς, ενώ παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητος για εκείνους που μειώνουν το κάπνισμα ακόμα και στα 5 τσιγάρα/ημέρα.
Επιπλέον, μελέτες δείχνουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό όσων ξεκινούν το κάπνισμα ως περιστασιακοί καπνιστές στη συνέχεια γίνονται εξαρτημένοι καπνιστές. Ακόμα και το περιστασιακό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει βλάβη στην υγεία και να οδηγήσει σε εξάρτηση.
ΜΥΘΟΣ: «Αν το κόψω, θα παχύνω πολύ»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε μια μικρή αύξηση βάρους (στο 80% των καπνιστών που διακόπτουν χωρίς υποστήριξη παρατηρείται αύξηση του βάρους κατά 2-5 kg, ενώ στο υπόλοιπο 20% κατά περισσότερα από 10 kg σε 1 χρόνο) λόγω της αλλαγής του μεταβολισμού και της ανάγκης για υποκατάσταση της κίνησης του χεριού.
Δεν θα πρέπει να ανησυχείτε για την αύξηση του βάρους σας όταν σταματήσετε το κάπνισμα, διότι τα καρδιαγγειακά οφέλη είναι πολύ περισσότερα από τον κίνδυνο που έρχονται με την αύξηση του σωματικού βάρους. Επίσης να μη ξεχνάμε ότι περισσότεροι ασθενείς που διακόπτουν το κάπνισμα με επιτυχία, τελικά θα να είναι σε θέση να χάσουν το επιπλέον βάρος με την αλλαγή στις διατροφικές τους συνήθειες και την άσκηση.
ΜΥΘΟΣ: «Το παθητικό κάπνισμα δεν είναι τόσο επικίνδυνο»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Ο παθητικός καπνός περιέχει πάνω από 7.000 χημικές ουσίες, εκ των οποίων τουλάχιστον 70 είναι καρκινογόνες. Οι παθητικοί καπνιστές διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα και καρδιοπάθειες.
ΜΥΘΟΣ: «Το τρίτο χέρι καπνού (third-hand smoke) είναι υπερβολή»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Ο καπνός που κάθεται στα έπιπλα, τα χαλιά, τα ρούχα και τους τοίχους είναι επικίνδυνος, ειδικά για τα παιδιά και τα κατοικίδια.
Χημική αντίδραση: Οι εναποθέσεις νικοτίνης αντιδρούν με τους ρύπους του εσωτερικού αέρα και σχηματίζουν καρκινογόνες ουσίες που παραμένουν για μήνες. Το απλό αέρισμα του δωματίου δεν τις απομακρύνει.
ΜΥΘΟΣ:Στην εγκυμοσύνη λίγα τσιγάρα δεν βλάπτουν το έμβρυο.
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Το κάπνισμα στην εγκυμοσύνη είναι ένας από τους πιο επικίνδυνους και τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου: κάθε τσιγάρο μειώνει το οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά που φτάνουν στο έμβρυο, αυξάνοντας τον κίνδυνο για χαμηλό βάρος γέννησης, πρόωρο τοκετό, αποβολές και αιφνίδιο θάνατο βρεφών. Δεν υπάρχει ασφαλής ποσότητα τσιγάρων στην εγκυμοσύνη· η πλήρης αποχή είναι η μόνη προστασία
ΜΥΘΟΣ: «Το κάπνισμα βλάπτει μόνο τους πνεύμονες και την καρδιά»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Το κάπνισμα είναι μια συστηματική νόσος που επηρεάζει σχεδόν κάθε όργανο.
Ουροδόχος κύστη: Οι τοξίνες φιλτράρονται από τα νεφρά και παραμένουν στην κύστη, καθιστώντας το κάπνισμα την κύρια αιτία καρκίνου της κύστης.
Δέρμα & Ομορφιά: Καταστρέφει το κολλαγόνο και την ελαστίνη, προκαλώντας πρόωρες ρυτίδες και γκρίζα όψη (smoker’s face).
Στυτική λειτουργία: Προκαλεί στενώσεις στα αγγεία, οδηγώντας σε προβλήματα στύσης στους άνδρες και μειωμένη γονιμότητα στις γυναίκες.
ΜΥΘΟΣ: «Γυμνάζομαι και τρέφομαι σωστά, οπότε “εξουδετερώνω” το τσιγάρο»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η άσκηση και η σωστή διατροφή είναι ωφέλιμες αλλά δεν εξουδετερώνουν τις καρκινογόνες και τοξικές ουσίες του καπνού.Ο κίνδυνος παραμένει υψηλός.
ΜΥΘΟΣ: «Τα “ελαφριά” (light) ή slim τσιγάρα είναι λιγότερο βλαβερά»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Δεν υπάρχει ασφαλές τσιγάρο. Οι καπνιστές αυτών των προϊόντων τείνουν να εισπνέουν πιο βαθιά ή να καπνίζουν περισσότερα τσιγάρα για να ικανοποιήσουν την ανάγκη τους για νικοτίνη, προσλαμβάνοντας τελικά την ίδια ποσότητα τοξινών. Μάλιστα, μελέτες αποδεικνύουν ότι η πιθανότητα για καρκίνο του πνεύμονα είναι παρόμοια, ανεξάρτητα από την περιεκτικότητα των τσιγάρων σε νικοτίνη
ΜΥΘΟΣ: «Το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι εντελώς ακίνδυνο»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Αν και θεωρείται λιγότερο βλαβερό από το παραδοσιακό τσιγάρο, το ηλεκτρονικό τσιγάρο περιέχει χημικές ουσίες και νικοτίνη που επηρεάζουν την καρδιά και τους πνεύμονες. Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις του είναι ακόμα υπό μελέτη.
ΜΥΘΟΣ: «Τα πούρα είναι πιο ασφαλή επειδή δεν κατεβάζουμε τον καπνό»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η απορρόφηση της νικοτίνης γίνεται μέσω του βλεννογόνου του στόματος.
Καρκίνος: Οι καπνιστές πούρου έχουν πολύ υψηλότερο κίνδυνο για καρκίνους της στοματικής κοιλότητας, της γλώσσας, του λάρυγγα και του οισοφάγου.
Νικοτίνη: Ένα μεγάλο πούρο μπορεί να περιέχει τόση νικοτίνη όσο ένα ολόκληρο πακέτο τσιγάρα.
ΜΥΘΟΣ: «Ο ναργιλές είναι ακίνδυνος γιατί το νερό φιλτράρει τις ουσίες»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΑΤ: Ο ναργιλές είναι συχνά πιο επικίνδυνος από το τσιγάρο.
Η ψευδαίσθηση: Το νερό απλώς ψύχει τον καπνό, κάνοντάς τον λιγότερο ερεθιστικό για τον λαιμό, με αποτέλεσμα ο καπνιστής να εισπνέει πιο βαθιά.
Η σύγκριση: Μια συνεδρία ναργιλέ (περίπου 1 ώρα) μπορεί να ισοδυναμεί με την εισπνοή καπνού από 100 ή περισσότερα τσιγάρα. Επίσης, η καύση του κάρβουνου παράγει τεράστιες ποσότητες μονοξειδίου του άνθρακα και βαρέων μετάλλων
ΜΥΘΟΣ: Τα τσιγάρα με φίλτρο είναι ασφαλέστερα.
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Πραγματικότητα: Τα φίλτρα δεν εξουδετερώνουν τις βλαβερές ουσίες του καπνού. Αντίθετα, συχνά οδηγούν σε βαθύτερη εισπνοή και μεγαλύτερη διείσδυση πίσσας και τοξικών αερίων στους πνεύμονες. Έτσι, ο κίνδυνος για καρκίνο και καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένει εξίσου υψηλός.
ΜΥΘΟΣ: « Το στριφτό τσιγάρο είναι πιο «φυσικό» και άρα λιγότερο βλαβερό.»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΟΚΤΗΤΑ: Το στριφτό τσιγάρο δεν είναι πιο «φυσικό ούτε πιο υγιεινό. Η «φυσικότητα» είναι ψευδαίσθηση: η καύση του καπνού, είτε χύμα είτε βιομηχανικού, απελευθερώνει τις ίδιες θανατηφόρες ουσίες. Οι κίνδυνοι για καρκίνο, καρδιοπάθειες και πνευμονοπάθειες είναι εξίσου σοβαροί.
ΜΥΘΟΣ: «Είμαι κοινωνικός καπνιστής, καπνίζω μόνο με το ποτό μου»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΟΚΤΗΤΑ: Ο «κοινωνικός καπνιστής» διατηρεί τους νικοτινικούς υποδοχείς του εγκεφάλου σε εγρήγορση
Ευαισθητοποίηση: Ακόμη και το σπάνιο κάπνισμα προκαλεί άμεση φλεγμονή στα αγγεία και αυξάνει την πιθανότητα δημιουργίας θρόμβων.
Ολίσθηση: Οι περισσότεροι κοινωνικοί καπνιστές καταλήγουν σταδιακά καθημερινοί καπνιστές, καθώς ο εγκέφαλος ζητά όλο και πιο συχνά τη δόση ντοπαμίνης που συνδέθηκε με την έξοδο και το αλκοόλ.
ΜΥΘΟΣ: «Αν κόψω το κάπνισμα, θα χάσω την παρέα μου και τη διασκέδαση»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Αυτός είναι ένας ψυχολογικός μύθος που συντηρεί τον εθισμό.
Κοινωνική πίεση: Μετά τις πρώτες εβδομάδες διακοπής, οι περισσότεροι πρώην καπνιστές αναφέρουν ότι απολαμβάνουν περισσότερο τις κοινωνικές συναναστροφές, καθώς δεν χρειάζεται να διακόπτουν τη συζήτηση για να βγουν έξω να καπνίσουν, ούτε ανησυχούν για τη μυρωδιά της ανάσας τους.
ΜΥΘΟΣ: «Ο παππούς μου κάπνιζε δύο πακέτα και έζησε μέχρι τα 90»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Πρόκειται για το κλασικό σφάλμα της μεροληψίας επιβίωσης (survivor bias)
Η επιστήμη: Οι γενετικές διαφορές επιτρέπουν σε ένα πολύ μικρό ποσοστό του πληθυσμού να έχει εξαιρετικά αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA. Ωστόσο, για κάθε έναν που έφτασε τα 90 καπνίζοντας, υπάρχουν χιλιάδες που πέθαναν πρόωρα από επιπλοκές του καπνίσματος.
Στατιστική: Το κάπνισμα αφαιρεί κατά μέσο όρο 10 χρόνια ζωής. Το να βασίζεται κανείς σε μια εξαίρεση είναι σαν να παίζει ρώσικη ρουλέτα.
Μύθος: Η Θεραπεία Υποκατάστασης Νικοτίνης (NRT) είναι εξίσου επικίνδυνη με το κάπνισμα.
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΟΚΤΗΤΑ: Η νικοτίνη είναι η ουσία που προκαλεί τον εθισμό. Αν και δεν είναι αθώα, οι περισσότερες από τις καρκινογόνες ουσίες βρίσκονται στην πίσσα και στα αέρια που παράγονται από την καύση του καπνού. Η NRT είναι ένα ιατρικά εγκεκριμένο εργαλείο που βοηθά τους ανθρώπους να διακόψουν το κάπνισμα.
ΜΥΘΟΣ: «Η θέληση αρκεί για να το κόψω»
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η θέληση είναι απαραίτητη, αλλά η νικοτίνη προκαλεί ισχυρή σωματική και ψυχολογική εξάρτηση. Μόνο λίγοι (3–5%) καταφέρνουν να το κόψουν μακροπρόθεσμα χωρίς βοήθεια. Με υποστήριξη, τα ποσοστά επιτυχίας αυξάνονται έως και 4 φορές. Η διακοπή του καπνίσματος είναι μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή και επιμονή.
Η θέληση είναι η σπίθα, αλλά για να γίνει φλόγα χρειάζεται υποστήριξη, εργαλεία και στρατηγική. Έτσι, η διακοπή γίνεται πιο εφικτή και βιώσιμη.
Τι βοηθάει πραγματικά:
Υποστήριξη από ειδικούς, ομάδες και φαρμακευτική αγωγή αυξάνει έως και 4 φορές τις πιθανότητες επιτυχίας.
Συμπτώματα στέρησης (άγχος, ευερεθιστότητα, δυσκολία συγκέντρωσης) είναι προσωρινά και υποχωρούν σε λίγες εβδομάδες.
Σχέδιο δράσης: Καθορισμός ημερομηνίας διακοπής, αναγνώριση «σκανδάλων» και ανάπτυξη εναλλακτικών συμπεριφορών.
Σημείωση: Αν δυσκολεύεστε, υπάρχουν ιατρεία διακοπής καπνίσματος που προσφέρουν εξειδικευμένη βοήθεια.
Ήρθε η ώρα για δράση-Μην φοβάστε την αποτυχία
Δεν υπάρχει «αποτυχημένη προσπάθεια», υπάρχει μόνο «μάθημα» μέχρι την τελική επιτυχία.
Η καλύτερη στιγμή για να σταματήσετε ήταν πριν από χρόνια. Η δεύτερη καλύτερη στιγμή είναι ΤΩΡΑ.
Μην περιμένετε την «ιδανική» στιγμή με μηδενικό άγχος – η στιγμή αυτή δεν υπάρχει
Η γνώση από μόνη της δεν αρκεί, χρειάζεται το πρώτο βήμα.
Είστε έτοιμοι να κάνετε το πρώτο βήμα;
Σπάσε τον κύκλο της παραπλάνησης: ενημερώσου, μοιράσου την αλήθεια και κάνε το βήμα προς μια ζωή χωρίς καπνό.
