Περισσότεροι από 840.000 άνθρωποι χάνουν την ζωή τους κάθε χρόνο από προβλήματα υγείας που συνδέονται με ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στην εργασία, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) του ΟΗΕ. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν μια «σιωπηλή πανδημία», με σοβαρές συνέπειες όχι μόνο για την υγεία των εργαζομένων αλλά και για την παγκόσμια οικονομία.
H έκθεση εξέτασε πώς το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον διαμορφώνεται από στοιχεία και αλληλεπιδράσεις στην εργασία που σχετίζονται με τον τρόπο σχεδιασμού των θέσεων εργασίας, τον τρόπο οργάνωσης και διαχείρισης, καθώς και τις ευρύτερες πολιτικές, πρακτικές και διαδικασίες που διέπουν την εργασία.
Κλάδοι με υψηλές απαιτήσεις και περιορισμένο έλεγχο, όπως η υγεία, η εξυπηρέτηση πελατών και οι μεταφορές είναι οι τομείς που πλήττονται περισσότερο. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της έκθεσης, το πρόβλημα είναι οριζόντιο και αφορά σχεδόν όλους τους εργαζομένους.
Η μελέτη επισημαίνει ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στον σύγχρονο χώρο εργασίας. Περιλαμβάνουν παράγοντες όπως οι πολλές ώρες εργασίας, η εργασιακή ανασφάλεια, η ανισορροπία μεταξύ προσπάθειας και ανταμοιβής, καθώς και ο εκφοβισμός και η παρενόχληση.
Όπως αποκαλύπτει η μελέτη, οι ψυχοκοινωνικοί επιπτώσεις που σχετίζονται με την εργασία οδηγούν σε απώλεια περίπου 1,37% του παγκόσμιου ΑΕΠ ετησίως. Στην Ευρώπη μόνο, καταγράφονται πάνω από 112.000 θάνατοι και σημαντική μείωση της παραγωγικότητας.
Το βαρύ τίμημα για την υγεία
Σύμφωνα με την ILO και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), το χρόνιο εργασιακό στρες ενεργοποιεί μηχανισμούς στον οργανισμό που αυξάνουν την αρτηριακή πίεση και επιβαρύνουν την καρδιά.
Το εργασιακό άγχος συνδέεται επίσης με κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου, αγχώδεις διαταραχές και πνευματική και σωματική εξουθένωση. Συχνά οδηγεί και σε ανθυγιεινές συνήθειες, όπως το κάπνισμα, η κακή διατροφή, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, πρακτικές που επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την υγεία των εργαζομένων καθώς συχνά οδηγούν σε παχυσαρκία, υπέρταση και άλλες χρόνιες ασθένειες.
Σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου αναδεικνύονται οι πολλές ώρες εργασίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, η εργασία άνω των 55 ωρών εβδομαδιαίως αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού κατά 35% και θανάτου από καρδιοπάθεια κατά 17%, σε σύγκριση με ένα κανονικό ωράριο.
Ο εκφοβισμός και άλλες μορφές παρενόχλησης και βίας επισημαίνονται επίσης ως σημαντική ανησυχία. Η έκθεση σημείωσε ότι το 23% των εργαζομένων παγκοσμίως έχουν βιώσει τουλάχιστον μία μορφή βίας ή παρενόχλησης στην εργασιακή τους ζωή, με την ψυχολογική βία να είναι η πιο διαδεδομένη με ποσοστό 18%.
«Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι αποτελούν μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία στον σύγχρονο κόσμο της εργασίας», δήλωσε η Manal Azzi, επικεφαλής της ομάδας για την Πολιτική και τα Συστήματα Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO).
«Η βελτίωση του ψυχοκοινωνικού εργασιακού περιβάλλοντος είναι απαραίτητη όχι μόνο για την προστασία της ψυχικής και σωματικής υγείας των εργαζομένων, αλλά και για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, της οργανωτικής απόδοσης και της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.
Η εργασία διαμορφώνει την ταυτότητα, την κοινωνική σύνδεση και την οικονομική ασφάλεια, και ο σχεδιασμός και η οργάνωσή της καθορίζουν εάν είναι συνεκτική και διαθέτει επαρκείς πόρους ή εάν οι υπερβολικές απαιτήσεις, η ασάφεια των ρόλων και η αντιληπτή αδικία δημιουργούν βλάβη».
Υπάρχει λύση;
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι, παρά τα ανησυχητικά δεδομένα που προκύπτουν διαρκώς τα τελευταία χρόνια, το εργασιακό στρες συχνά υποτιμάται. Ωστόσο, η αυξανόμενη αναγνώριση και ανάδειξη του προβλήματος αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας για ουσιαστικές αλλαγές στο μέλλον.
H ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη και η τηλεργασία έχουν αλλάζουν ριζικά το εργασιακό τοπίο, καθιστώντας αναγκαία την έγκαιρη αναγνώριση και πρόληψη των ψυχοκοινωνικών κινδύνων.
Η λύση, σύμφωνα με τους συγγραφείς της έκθεσης, βρίσκεται στην πρόληψη. Αυτό σημαίνει καλύτερο σχεδιασμό και οργάνωση της εργασίας, με ισορροπημένο φόρτο, σαφείς ρόλους, επαρκή στελέχωση και ανθρώπινα ωράρια. Όπου η πρόληψη δεν επαρκεί, απαιτείται άμεση στήριξη των εργαζομένων μέσω πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ευέλικτες προσαρμογές στην εργασία και δίκαιες διαδικασίες επιστροφής. Η ουσία, όπως υπογραμμίζει η έκθεση, είναι ότι ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον δεν αποτελεί περιττή πολυτέλεια, αλλά βασική προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.
Μπορείτε να διαβάσετε τα ευρήματα της έκθεσης στο σύνδεσμο: https://www.ilo.org/publications/psychosocial-working-environment-global-developments-and-pathways-action
