Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) εισέρχεται δυναμικά στον χώρο της
φαρμακολογίας, μεταμορφώνοντας ριζικά τις διαδικασίες ανακάλυψης
και ανάπτυξης νέων φαρμάκων. Κορυφαίο παράδειγμα αποτελεί το
πρώτο φάρμακο Rentosertib που ανακαλύφθηκε και σχεδιάστηκε
εξολοκλήρου μέσω γενετικής ΤΝ. Αναπτύχθηκε από την εταιρεία Insilico
Medicine για τη θεραπεία της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης, μίας
σοβαρής και δυνητικά θανατηφόρας νόσου των πνευμόνων. Η
ανάπτυξη του φαρμάκου αυτού έγινε διότι η ΤΝ α) ανακάλυψε ένα νέο
θεραπευτικό στόχο (ένζυμο -κινάση- που προσθέτει φωσφόρο σε
μερικές πρωτεΐνες) ψάχνοντας ανάμεσα σε εκατομμύρια χημικές δομές,
β) σχεδίασε νέα μόρια στοχεύοντα την κινάση αυτή, γ) βελτιστοποίησε
τα νέα μόρια για περισσότερη αποτελεσματικότητα και πιθανά
λιγότερες παρενέργειες καιδ) επιτάχυνε τον χρόνο από την ανακάλυψη
του στόχου που δρα το Rentosertib μέχρι τις κλινικές δοκιμές φάσης 1
σε χρόνο ρεκόρ λιγότερο από 30 μήνες. Τώρα η αποτελεσματικότητα
του ελέγχετε σε κλινικές δοκιμές, υπογραμμίζοντας τη μετάβαση της ΤΝ
από το εργαστήριο στην κλινική πράξη.
Παράλληλα, ερευνητές του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της
Μασαχουσέτης ανέδειξαν τις δυνατότητες της ΤΝ στον τομέα των
αντιβιοτικών. Με τη βοήθειά της ΤΝ κατάφεραν να σχεδιάσουν δύο νέα
υποσχόμενα αντιβιοτικά, τα οποία δουν έναντι ανθεκτικών βακτηρίων,
τόσο σε εργαστηριακές όσο και σε κλινικές δοκιμές, όπως ο γονόκοκκος
και ο ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη σταφυλόκοκκος. Η εξέλιξη αυτή
δημιουργεί νέες ελπίδες για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής,
ενός από τα μεγαλύτερα παγκόσμια προβλήματα δημόσιας υγείας.
Ένα τρίτο παράδειγμα των δυνατοτήτων της ΤΝ είναι η ανεύρεση νέας
διαφορετικής από την αρχική τους θεραπευτικής χρήσης υπαρχόντων
φαρμάκων. Το φάρμακο Βaricitinib ( αναστολέας κινασών)
αποτελεσματικό για τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, βρέθηκε ότι μειώνει τη δυνατότητα των ιών να εισέρχονται στα κύτταρα των πνευμόνων, και
μετριάζει τη φλεγμονώδη ανοσοαπόκριση του οργανισμού. Το φάρμακο
αυτό γρήγορα μελετήθηκε σε κλινικές δοκιμές για την
αποτελεσματικότητα του έναντι της νόσου covid19 και έλαβε άδεια
επείγουσας χρήσης από τον Αμερικανικό οργανισμό φαρμάκων και
τροφίμων για τη θεραπεία σοβαρής μορφής νόσου covid19.
Σημαντικός αριθμός φαρμάκων που ανακαλύφθηκαν μέσω της ΤΝ έχει
ήδη εισέλθει σε κλινικές δοκιμές Φάσης 2 και 3, γεγονός που
επιβεβαιώνει τη δυναμική της τεχνολογίας. Η ΤΝ δεν επιταχύνει μόνο
την ανακάλυψη μορίων, συμβάλλει επίσης στη βελτιστοποίηση της
σχεδίασης φαρμάκων, στη μείωση του κόστους και στην κατανόηση της
παθογένειας των ασθενειών σε μοριακό επίπεδο. Αυτές οι δυνατότητες
έχουν οδηγήσει σε εντυπωσιακή άνοδο των επενδύσεων στον χώρο
αυτό. Πλήθος βιοτεχνολογικών εταιρειών υιοθετούν πλέον την ΤΝ για,
δεκάδες υποψήφια φάρμακα που βρίσκονται σε στάδια ανακάλυψης ή
κλινικών δοκιμών.
Παρότι η φαρμακολογική ΤΝ βρίσκεται ακόμη σε πορεία ωρίμανσης, τα
πρώτα βήματα δείχνουν ότι η ΤΝ μπορεί να γίνει ο καταλύτης μιας
επανάστασης στη φαρμακευτική βιομηχανία και τη θεραπευτική
αντιμετώπιση πολλών ασθενειών.
Επιμέλεια:
Χαράλαμπος Μ.Μουτσόπουλος*
Στυλιανός Ε. Αντωναράκης**
*Ο ΧΜΜ είναι Ακαδημαϊκός & Επίτιμος Καθηγητής Ιατρικών Σχολών
**Ο ΣΕΑ είναι Ακαδημαϊκός & Ομότιμος Καθηγητής Γενετικής Ιατρικής
στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και πρώην πρόεδρος του Διεθνούς
Οργανισμού Ανθρωπίνου Γονιδιώματος.
