Η μεγαλύτερη έως σήμερα συστηματική διερεύνηση του φαινομένου εντόπισε συχνή επανενεργοποίηση λανθανόντων ιών σε νοσηλευόμενους ασθενείς – Τι μπορεί να σημαίνει για τη σοβαρή νόσο και τη long COVID
Η COVID-19 μπορεί να «ξυπνήσει» ιούς που βρίσκονται εδώ και χρόνια σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στον οργανισμό, επιβεβαιώνει μεγάλη νέα μελέτη σε περισσότερους από 1.100 νοσηλευόμενους ασθενείς. Το φαινόμενο δεν είναι άγνωστο στους επιστήμονες, όμως η νέα έρευνα αποτυπώνει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα πόσο συχνά μπορεί να συμβαίνει και διερευνά τη σχέση του με τη βαρύτητα της νόσου και τη long COVID.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature, παρακολούθησε 1.154 ασθενείς που νοσηλεύτηκαν με COVID-19, εξετάζοντας όχι μόνο τον SARS-CoV-2, αλλά και τους χρόνιους ιούς που ήδη «φιλοξενούσε» ο οργανισμός τους. Πρόκειται για ιούς που πολλοί άνθρωποι αποκτούν κάποια στιγμή στη ζωή τους και οι οποίοι μπορούν στη συνέχεια να παραμένουν για χρόνια σε λανθάνουσα κατάσταση, χωρίς να προκαλούν συμπτώματα. Μεταξύ αυτών βρίσκονται γνωστοί ερπητοϊοί, όπως ο Epstein-Barr (EBV), ο κυτταρομεγαλοϊός (CMV) και ο ιός του απλού έρπητα τύπου 1 (HSV-1).
Τι βρήκαν οι επιστήμονες
Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος και από το αναπνευστικό σύστημα, καθώς και εκτενή ανοσολογικά και μοριακά δεδομένα, παρακολουθώντας τους ασθενείς τόσο κατά την οξεία φάση της COVID-19 όσο και για έως και έναν χρόνο μετά την έξοδό τους από το νοσοκομείο. Η ανάλυση αποκάλυψε σημαντική επανενεργοποίηση διαφορετικών χρόνιων ιών, ιδιαίτερα από τις οικογένειες Herpesviridae και Anelloviridae. Μάλιστα, η ενεργοποίησή τους δεν ακολουθούσε το ίδιο μοτίβο: Διαφορετικοί ιοί φαίνεται ότι «ξυπνούσαν» σε διαφορετικές χρονικές στιγμές κατά τη διάρκεια της λοίμωξης.
Το σημαντικό είναι ότι η επανενεργοποίηση συνδεόταν με τη βαρύτητα της COVID-19 και την κλινική έκβαση των ασθενών, ακόμη και με τη θνησιμότητα. Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης χαρακτηριστικές μεταβολές στο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως αυξημένα επίπεδα προφλεγμονωδών μορίων και μεγαλύτερη ενεργοποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων.
Γιατί «ξυπνούν» παλιοί ιοί
Η επανενεργοποίηση λανθανόντων ιών σε περιόδους μεγάλης σωματικής καταπόνησης ή σοβαρής ασθένειας δεν είναι άγνωστη στην Ιατρική. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, το φαινόμενο συνδεόταν ιδιαίτερα με ανθρώπους των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα ήταν εξασθενημένο. Η νέα μελέτη περιπλέκει αυτή την εικόνα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ανοσοκαταστολή δεν αρκούσε για να εξηγήσει τα υψηλά ποσοστά επανενεργοποίησης που παρατηρήθηκαν. Το φαινόμενο εμφανιζόταν και σε ανοσοεπαρκείς ασθενείς, υποδεικνύοντας ότι η έντονη φλεγμονώδης και ανοσολογική αναστάτωση που συνοδεύει τη σοβαρή COVID-19 μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο.
Η σύνδεση με τη long COVID
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το τι συνέβαινε αφού είχε περάσει η οξεία λοίμωξη. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η επανενεργοποίηση ορισμένων ιών της οικογένειας Anelloviridae μπορούσε να επιμένει για τουλάχιστον τρεις μήνες μετά τη νοσηλεία. Αυτή η παρατεταμένη δραστηριότητα συνδέθηκε με συμπτώματα της long COVID, ιδιαίτερα με την κόπωση και τη μειωμένη σωματική λειτουργικότητα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι ιοί προκαλούν long COVID.
Η μελέτη είναι παρατηρητική και οι ίδιοι οι συγγραφείς τονίζουν ότι δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Είναι πιθανό η επανενεργοποίηση να συμβάλλει στα επίμονα συμπτώματα, αλλά είναι επίσης πιθανό να αποτελεί ένδειξη μιας ευρύτερης διαταραχής του ανοσοποιητικού που προκαλεί η σοβαρή λοίμωξη.
Η πιθανή σχέση λανθανόντων ιών και long COVID, άλλωστε, απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και χρόνια. Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη στρέψει την προσοχή κυρίως στον Epstein-Barr, χωρίς όμως να έχει αποσαφηνιστεί ο ακριβής ρόλος της ιικής επανενεργοποίησης.
Τι προσθέτει η νέα μελέτη
Το νέο στοιχείο, επομένως, δεν είναι ότι η COVID-19 μπορεί να συνδέεται με την επανενεργοποίηση ενός λανθάνοντος ιού. Αυτό είχε παρατηρηθεί και στο παρελθόν. Η σημασία της νέας έρευνας βρίσκεται στο ότι εξέτασε συστηματικά ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα χρόνιων ιών σε 1.154 ασθενείς, χρησιμοποιώντας παράλληλα ανοσολογικές, μεταβολικές και γενετικές αναλύσεις και παρακολουθώντας την εξέλιξή τους σε βάθος χρόνου. Έτσι, η COVID-19 αρχίζει να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως μια λοίμωξη από έναν συγκεκριμένο ιό, αλλά και ως ένα γεγονός που μπορεί να διαταράξει το ήδη υπάρχον «ιολογικό οικοσύστημα» του ανθρώπινου οργανισμού.
Το επόμενο ερώτημα είναι και το σημαντικότερο: Οι ιοί που επανενεργοποιούνται είναι απλώς μάρτυρες αυτής της αναστάτωσης ή συμμετέχουν ενεργά στη σοβαρή νόσο και στη long COVID; Η απάντηση θα μπορούσε να ανοίξει νέους δρόμους τόσο για την πρόβλεψη του κινδύνου όσο και, ενδεχομένως, για την αντιμετώπιση ορισμένων ασθενών με επίμονα συμπτώματα.
