Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) και η Παχυσαρκία αποτελούν σήμερα τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες χρόνιες παθήσεις στο κόσμο, συνιστώντας μια «δίδυμη επιδημία» με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, την ποιότητα ζωής των ασθενών και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης. Η στενή επιδημιολογική και παθοφυσιολογική τους διασύνδεση καθιστά αναγκαία την ολιστική προσέγγιση πρόληψης και θεραπείας. Ο ΣΔ Τύπου 2 (ΣΔΤ2), που αντιπροσωπεύει περίπου το 90% των περιπτώσεων ΣΔ, σχετίζεται άμεσα με την αυξημένη μάζα λιπώδους ιστού και ιδιαίτερα με τη σπλαχνική κατανομή του λίπους.
Επιδημιολογικά δεδομένα καταδεικνύουν σαφή γραμμική συσχέτιση μεταξύ αύξησης του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) και κινδύνου ανάπτυξης ΣΔΤ2. Παράλληλα, η Παχυσαρκία αποτελεί τον σημαντικότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου. Για το λόγο αυτό, η αυξανόμενη συχνότητα παιδικής και εφηβικής Παχυσαρκίας δημιουργεί ανησυχία για πρώιμη εμφάνιση ΣΔΤ2 σε νεαρότερες ηλικίες, με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στη συνολική υγεία.
Η παθοφυσιολογική σύνδεση Παχυσαρκίας και ΣΔΤ2 είναι πολυπαραγοντική. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η δυσλειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος, που συνδέεται με τη διαταραχή της βιολογικής δράσης του λιπώδους ιστού και τη μειωμένη ικανότητα των ηπατικών, μυϊκών και λιπωδών κυττάρων να ανταποκρίνονται στη δράση της ινσουλίνης. Η αντίσταση των ιστών στη δράση της ινσουλίνης οδηγεί σε αυξημένη ηπατική γλυκονεογένεση και μειωμένη περιφερική πρόσληψη γλυκόζης. Σε αρχικά στάδια, τα β-κύτταρα του παγκρέατος αντιρροπούν μέσω υπερέκκρισης ινσουλίνης, σταδιακά όμως η προοδευτική έκπτωση της λειτουργικής μάζας και της εκκριτικής τους ικανότητας οδηγεί στην κλινική εκδήλωση του ΣΔΤ2. Η αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα τροφοδοτείται επιπλέον από τη μειωμένη έκκριση ή δράση ορμονών του γαστρεντερικού συστήματος (GLP-1, GIP, κ.ά.), που διαταράσσει τη μεταγευματική έκκριση ινσουλίνης, καθώς και από την αυξημένη επαναρρόφηση γλυκόζης από τους νεφρούς. Τέλος, η διαταραχή στη νευροενδοκρινική ρύθμιση της όρεξης από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα ενισχύει την ενεργειακή πρόσληψη, επιβαρύνοντας περαιτέρω το μεταβολικό προφίλ των ασθενών.
Ο ΣΔ, όταν δεν ρυθμίζεται σωστά, προκαλεί επιπλοκές τόσο στα μικρά όσο και τα μεγάλα αγγεία. Η διαβητική νεφροπάθεια, η αμφιβληστροειδοπάθεια και η περιφερική νευροπάθεια αποτελούν τις πιο χαρακτηριστικές μικροαγγειακές επιπλοκές, ενώ η στεφανιαία νόσος, τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και η περιφερική αρτηριοπάθεια συνιστούν τις κύριες μακροαγγειακές εκδηλώσεις. Η Παχυσαρκία μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, καθώς συσχετίζεται με αύξηση του κινδύνου εμφάνισης αρτηριακής υπέρτασης, δυσλιπιδαιμίας και λιπώδη νόσο του ήπατος σχετιζόμενη με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD – Metabolic Dysfunction Associated Steatotic Liver Disease).
Οι περιβαλλοντικές επιδράσεις και οι επιλογές τρόπου ζωής αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ΣΔΤ2 και Παχυσαρκίας. Η αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, πλούσιων σε κορεσμένα λιπαρά και απλά σάκχαρα, η έλλειψη σωματικής άσκησης και η χρόνια έκθεση σε στρεσογόνους παράγοντες διαταράσσουν τον μεταβολισμό της γλυκόζης και προάγουν την πρόσληψη βάρους. Επίσης, οι διαταραχές στον ύπνο, μπορεί να διαταράξουν τα επίπεδα ορμονών που σχετίζονται με την εμφάνιση Παχυσαρκίας, όπως είναι η λεπτίνη, η κορτιζόλη και η γκρελίνη.
Πρέπει να τονιστεί, ότι το ενδομήτριο περιβάλλον αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επιγενετική ρύθμιση του μεταβολισμού. Η υπερβολική αύξηση βάρους στην εγκυμοσύνη συμβάλλει στην εκδήλωση ΣΔ της κύησης και τη γέννηση υπέρβαρων παιδιών. Τα παιδιά που γεννιούνται με υπέρβαρο έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης Παχυσαρκίας και ΣΔΤ2 στην ενήλικη ζωή.
Η αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας και του ΣΔΤ2 απαιτεί ολιστική θεραπευτική προσέγγιση με κεντρικό άξονα την τροποποίηση του τρόπου ζωής. Κρίνεται σκόπιμη η υιοθέτηση της μεσογειακού τύπου διατροφής, προσαρμοσμένη στον τρόπο ζωής των ατόμων με ΣΔΤ2 και Παχυσαρκία, σε συνδυασμό με αύξηση της σωματικής δραστηριότητας. Η σύσταση των ιατρικών επιστημονικών εταιρειών διεθνώς σε ενήλικες με ΣΔΤ2 και Παχυσαρκία είναι 150–300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβια άσκηση ή 75–150 λεπτά εντατικής άσκησης την εβδομάδα, σε συνδυασμό με ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης 2-3 φορές την εβδομάδα.
Κλινικά δεδομένα δείχνουν ότι απώλεια σωματικού βάρους της τάξης του 5–10% σχετίζεται με σημαντική βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης, του λιπιδαιμικού προφίλ και της αρτηριακής πίεσης. Επιπλέον, απώλεια άνω του 10–15% μπορεί να οδηγήσει σε ύφεση του ΣΔΤ2 σε άτομα με μικρή διάρκεια νόσου και διατηρημένη λειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος.
Η φαρμακευτική θεραπεία έχει εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 και οι διπλοί αγωνιστές GLP-1/GIP προσφέρουν σημαντική μείωση του σωματικού βάρους και της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, με παράλληλα καρδιονεφροπροστατευτικά οφέλη. Σε περιπτώσεις σοβαρής Παχυσαρκίας, η μεταβολική/βαριατρική χειρουργική αποτελεί αποτελεσματική επιλογή, που επιπλέον επιδεικνύει υψηλά ποσοστά ύφεσης του ΣΔ.
Συμπερασματικά, η Παχυσαρκία και ο ΣΔΤ2 αποτελούν σύνθετες και αλληλένδετες μεταβολικές διαταραχές που απαιτούν εξατομικευμένη και ολιστική προσέγγιση. Η έγκαιρη παρέμβαση, η
διεπιστημονική συνεργασία και η ενίσχυση πολιτικών δημόσιας υγείας είναι καθοριστικής σημασίας για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της δίδυμης αυτής επιδημίας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Βιβλιογραφία
- Saeedi P, Petersohn I, Salpea P, et al; IDF Diabetes Atlas Committee. Global and regional diabetes prevalence estimates for 2019 and projections for 2030 and 2045: Results from the
International Diabetes Federation Diabetes Atlas, 9th edition. Diabetes Res Clin Pract. 2019;157:107843. - Klein S, Gastaldelli A, Yki-Järvinen H, Scherer PE. Why does obesity cause diabetes? Cell Metab. 2022;34:11-20.
- Rubino F, Cummings DE, Eckel RH, et al. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. Lancet Diabetes Endocrinol. 2025;13:221-262.
- Mallon L, Broman JE, Hetta J. High incidence of diabetes in men with sleep complaints or short sleep duration: a 12-years follow-up study of a middle-aged population. Diabetes Care.
2005;28:2762-2767. - Zhang C, Yang J. Personalizing Physical Activity for Glucose Control Among Individuals With Type 2 Diabetes: Are We There Yet? Diabetes Care. 2024;47:196-198.
Επιμέλεια:
Πέτρος Λ. Θωμάκος MD, PhD.
Παθολόγος με Εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη
Διαβητολογικό Κέντρο & Κλινική ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ
Μέλος του ΔΣ και Ταμίας της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας
*Με την υποστήριξη της Φαρμασέρβ-Λίλλυ
Πηγή: https://www.zougla.gr/ygeia/pachysarkia-kai-sakcharodis-diavitis/
