Ένας θεσμός που βρίσκεται ολοένα και συχνότερα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης
Ποιος είναι ο Ειδικός Γενικός και Οικογενειακός Ιατρός και ποια θέση καταλαμβάνει στην ζωή του ανθρώπου που αναζητά φροντίδα;
Καθώς ο θεσμός του Γενικού και Οικογενειακού Ιατρού βρίσκεται ολοένα και συχνότερα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, παραμένει αξιοσημείωτη η ελλιπής ενημέρωση του κοινού, τόσο από τις δημόσιες αρχές όσο και από εμάς, τους επαγγελματίες υγείας, για τον ρόλο αυτού. Όροι όπως “Προσωπικός Ιατρός”, “Γενικός και Οικογενειακός Ιατρός”, “Παθολόγος”, συγχέονται και το ουσιώδες ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποιος είναι τελικά ο Ειδικός Γενικός και Οικογενειακός Ιατρός και ποια θέση καταλαμβάνει στην ζωή του ανθρώπου που αναζητά φροντίδα; Σε μία προσπάθεια μου, να απαντήσω στο παραπάνω ερώτημα, παραθέτω ένα διήγημα βασισμένο σε πραγματικές ερωτήσεις που μου έθεσαν γνωστοί και φίλοι: έναν υποθετικό διάλογο ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, έναν Γενικό Ιατρό και έναν φίλο του, ο οποίος επιθυμεί να καταλάβει τι είναι, εντέλει, αυτός ο “γενικός ιατρός” για τον οποίο τόσο συχνά ακούμε τα τελευταία χρόνια.
Τι είναι τελικά ο Γενικός Ιατρός;
– Ο γενικός ιατρός είναι παθολόγος;
– Όχι. Ο γενικός ιατρός δεν είναι παθολόγος. Είναι ο μόνος ειδικός ιατρός που έχει εκπαιδευτεί σφαιρικά σε όλο το φάσμα της ιατρικής, συμπεριλαμβανομένης και της παθολογίας. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει μια πολύ μεγάλη γκάμα νοσημάτων, τόσο χρόνιων όσο και οξέων.
– Δηλαδή σε ποιες ειδικότητες έχει εκπαιδευτεί ο Γενικός Ιατρός;
– Ο Γενικός Ιατρός έχει εκπαιδευτεί στην Παθολογία, Καρδιολογία, Πνευμονολογία, Νευρολογία, Δερματολογία, Ψυχιατρική, Παιδιατρική, Χειρουργική, Ουρολογία, Ωτορινολαρυγγολογία, Οφθαλμιατρική, Γυναικολογία, Ακτινολογία και φυσικά στην Πρωτοβάθμια Υγεία.
– Μπορεί να ρυθμίσει τον διαβήτη, τη χοληστερίνη και την πίεση μου;
– Ο Γενικός και Οικογενειακός Ιατρός είναι συνήθως ο πρώτος ιατρός που θα έρθει σε επαφή ο ασθενής. Έτσι είναι συχνά και ο πρώτος που θα διαγνώσει χρόνια νοσήματα όπως τον σακχαρώδη διαβήτη, την υπέρταση, τη δυσλιπιδαιμία κ.α και έχει την εκπαίδευση να τα ρυθμίσει. Σε πολύπλοκες ή απαιτητικές περιπτώσεις συνεργάζεται ή παραπέμπει σε ιατρό άλλης ειδικότητας.
– Μπορεί ο Γενικός Ιατρός να εξετάσει και τα μάτια και τα αυτιά μου;
– Ναι. Ο γενικός ιατρός είναι εκπαιδευμένος να διαγιγνώσκει και να διαχειρίζεται παθήσεις που αφορούν τα μάτια, τα αυτιά, τη μύτη και τον λαιμό. Συνεργάζεται ή παραπέμπει στον Ωτορινολαρυγγολόγο και τον Οφθαλμίατρο όταν η πάθηση απομακρύνεται από το εύρος των γνώσεων και δυνατοτήτων του.
– Μπορεί να αφαιρέσει και το κερί από τα αυτιά μου ή ένα γρέζι από το μάτι μου;
– Ναι. Αυτές είναι δύο μόνο από τις πολλές ιατρικές πράξεις που μπορεί να εκτελέσει με ασφάλεια. Όμως κάθε περιστατικό είναι μοναδικό και ενδέχεται να χρήζει παραπομπής όταν η διαχείρηση αυτού δεν είναι δυνατή σε πρωτοβάθμιο επίπεδο.
– Μπορεί να αφαιρέσει μια δερματική κύστη;
– Ναι, είναι εκπαιδευμένος σε ένα εύρος μικροχειρουργικών επεμβάσεων. Ωστόσο, δεν είναι χειρουργός· αναλαμβάνει ό,τι εμπίπτει στις δυνατότητες της ειδικότητας του και παραπέμπει σε χειρουργική ειδικότητα όταν χρειάζεται.
– Άρα δεν είναι μόνο για να με κατευθύνει σε άλλους ειδικούς όπως νόμιζα;
– Όχι. Ο Γενικός Ιατρός μπορεί να διαγνώσει και να διαχειριστεί ένα πολύ μεγάλο φάσμα παθήσεων, τόσο
οξέων — όπως λοιμώξεις του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού, ουρολοιμώξεις, δερματικές λοιμώξεις, τραύματα κ.ά. — όσο και χρόνιων, όπως η υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η άνοια, οι θυρεοειδοπάθειες κ.ά. Στην πλειονότητα αυτών των περιπτώσεων, η παραπομπή σε άλλη ιατρική ειδικότητα δεν είναι απαραίτητη. Έτσι, το σύστημα υγείας αποσυμφορείται και οι υπόλοιπες ειδικότητες μπορούν να αφιερωθούν σε πιο σύνθετα, εξειδικευμένα ή επείγοντα περιστατικά.
– Δηλαδή δεν θα με παραπέμψει ποτέ;
– Φυσικά και θα το κάνει, αλλά μόνο όταν είναι πραγματικά απαραίτητο και η πάθηση ξεπερνάει το όριο των γνώσεων και δυνατοτήτων του. Ο γενικός ιατρός οφείλει να έχει γνώσεις σε όλο το φάσμα της ιατρικής, αλλά ακόμα σημαντικότερο οφείλει να αναγνωρίζει τα όρια του. Δεν αντικαθιστά τις άλλες ειδικότητες· αντιθέτως συνεργάζεται στενά μαζί τους με σκοπό, μαζί, να προσφέρουν την βέλτιστη φροντίδα για την υγεία του ασθενούς.
– Μπορεί να με συμβουλεύει σε όλη τη διάρκεια της ζωής μου, ακόμη και για τα παιδιά μου;
– Απολύτως. Ο πιο σημαντικός ρόλος του γενικού και οικογενειακού ιατρού είναι η πρόληψη των νοσημάτων (όπως για παράδειγμα πνευμονοπάθειες, ο καρκίνος κ.α.) και η συνεχής παρακολούθηση της υγείας του ατόμου και της οικογένειας σε όλα τα στάδια της ζωής τους.
– Μπορεί ο Γενικός Ιατρός να εξετάσει τα παιδιά μου και να τους δώσει θεραπεία σε περίπτωση που αρρωστήσουν ;
– Ο Γενικός Ιατρός δεν αντικαθιστά τον παιδίατρο, όμως έχει εκπαιδευτεί ώστε να μπορεί να παρέχει ολοκληρωμένη και σωστή κλινική εξέταση στα παιδιά κάθε ηλικίας με σκοπό να διαγνώσει και να θεραπεύσει οξείες καταστάσεις (λοιμώξεις) και συχνά είναι ο πρώτος ιατρός στον οποίο θα απευθυνθούν οι γονείς σε περιοχές άγονες που ο παιδίατρος δεν είναι πάντα εύκολα προσβάσιμος.
– Μπορεί να μου γράψει εξετάσεις;
– Φυσικά. Συνταγογραφεί εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις, τόσο για διάγνωση και παρακολούθηση ασθενειών, όσο και για πρόληψη.
– Μπορεί να μου γράψει φάρμακα;
– Ναι. Ο γενικός ιατρός συνταγογραφεί φάρμακα για χρόνια και οξέα νοσήματα, παρακολουθεί τη θεραπεία σου και την προσαρμόζει όταν χρειάζεται. Βασικός ρόλος του γενικού ιατρού είναι η αντιμετώπιση της πολυφαρμακίας, δηλαδή της χορήγησης πολλών φαρμάκων με αλληλοεπικαλυπτόμενες δράσεις ή αλληλεπιδράσεις.
– Μπορεί να εμβολιάσει εμένα και τα παιδιά μου;
– Ναι. Ο εμβολιασμός είναι βασικό κομμάτι της πρόληψης και της φροντίδας που παρέχει τόσο σε προσωπικό όσο και σε οικογενειακό επίπεδο.
– Μπορεί να φροντίσει τραύματα ή να κάνει ράμματα;
– Ναι. Μπορεί να περιποιηθεί τραύματα, κατακλίσεις, εγκαύματα, να αλλάξει ουροκαθετήρες κ.α. καθώς επίσης και να συρράπτει τραύματα ή να αφαιρεί ράμματα.
– Μπορεί να βοηθήσει στην ψυχική υγεία;
– Είναι συχνό φαινόμενο ο Γενικός Ιατρός να αναγνωρίζει συμπτώματα άγχους κατάθλιψης ή άλλων ψυχικών παθήσεων σε ασθενείς που τον επισκέπτονται στο ιατρείο του για άλλους ιατρικούς λόγους. Συνήθως οι ασθενείς αυτοί δεν έχουν δώσει τη δέουσα προσοχή στην συμπτωματολογία αυτή και συχνά τα ψυχικά νοσήματα μένουν για χρόνια αδιάγνωστα. Στις περιπτώσεις αυτές ο Γενικός Ιατρός τους στηρίζει, πρωτίστως παραπέμποντας τους στους ειδικούς ψυχικής υγείας (Ψυχίατρο, Ψυχολόγο), είτε παρέχοντας ίδιος συμβουλευτική και την κατάλληλη θεραπεία σε περιπτώσεις που το κρίνει ασφαλές.
– Μπορεί να με συμβουλέψει για τη διατροφή και τον τρόπο ζωής μου;
– Ναι. Ο γενικός ιατρός καθοδηγεί τον ασθενή σε θέματα διατροφής, άσκησης, διακοπής καπνίσματος και γενικότερα θέματα βελτίωσης του τρόπου ζωής, συμβάλλοντας στην μακροβιότητα, προλαμβάνοντας οξέα και χρόνια νοσήματα. Έχει πάντα στην φαρέτρα του την πολύτιμη συνδρομή όλων των επαγγελματιών υγείας.
Σε μία εποχή που η πληροφορία είναι άφθονη και χαοτική, ο γενικός ιατρός αποτελεί τον σταθερό σύμβουλο υγείας, εκείνον που γνωρίζει τον ασθενή, τον καθοδηγεί και τον στηρίζει σε όλη την διάρκεια της ζωής του. Όπως χαριτολογώντας είχε πει και ένας αδελφικός μου φίλος, ο γενικός ιατρός είναι “το πολυεργαλείο της ιατρικής”. Είναι ικανός να αντιμετωπίζει ποικίλα προβλήματα, να προλαμβάνει και να θεραπεύει ασθένειες, να συντονίζει τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση από τις επιμέρους ειδικότητες και να καθοδηγεί τον ασθενή σε κάθε στάδιο της ζωής του. Σε έναν κόσμο που ολοένα εξειδικεύεται, ο γενικός ιατρός αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως ολότητα, προσφέροντας κάτι που με τα χρόνια είχε παραγκωνιστεί, την “ολιστική αντιμετώπιση” της υγείας του.
Αναστάσιος Αρχοντάκης Ειδικός Γενικός και Οικογενειακός Ιατρός
[Σημείωση: Το παρόν κείμενο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα. Οι απαντήσεις που δίνονται στις ερωτήσεις βασίζονται στο θεσμικό πλαίσιο για την εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική [υπ’ αριθμ. Γ5α/ΓΠ.οικ. 45856 Υπουργική Απόφαση, ΦΕΚ Β’ 2661/01.07.2019], καθώς και σε διεθνείς επιστημονικές αναφορές, όπως η αναθεώρηση του ορισμού του Γενικού Ιατρού από το Βασιλικό Κολλέγιο Γενικών Ιατρών (RCGP, 21 Δεκεμβρίου 2023) και το «The European Definition of General Practice / Family Medicine – WONCA Europe 2023 Edition».]
